Kiến thức tổng quan chẩn đoán và điều trị bệnh gai cột sống

Gai cột sống là sự mở mang thêm ra của xương trên thân đốt sống, đĩa sụn hay dây chằng quanh khớp. Nguy cơ mắc bệnh gai cột sống tăng theo độ tuổi và nam bị nhiều hơn nữ.

Có 3 lý do chính dẫn đến gai cột sống:
1. Sự lắng đọng canxi ở các dây chằng đốt sống: Trường hợp này phổ biến trong thoái hóa cột sống ở người nhiều tuổi; đó là sự lắng đọng canxi dưới dạng calcipyrophosphat. Thoái hóa cột sống là một rối loạn có thể dẫn tới mất kết cấu và chức năng thường ngày của cột sống. Sự thoái hóa có thể xảy ra ở một trong các thành phần cấu tạo của cột sống: xương đốt sống, đĩa sụn, các dây chằng bám quanh khớp. Quá trình thoái hóa làm mất nước (chiếm 80% trong sụn) và biến đổi một vài chất, làm sụn khớp dễ bị canxi hóa. Viêm dây chằng đốt sống cũng là một nguyên do tạo ra gai xương do quá trình viêm tái phát nhiều lần làm xơ hóa và đóng canxi ở gốc các dây chằng đốt sống nên trên phim x. Quang thấy có hình ảnh giống “gai”.

gai-cot-song
2. Chấn thương: Chấn thương làm hư hại xương hoặc khớp ở cột sống, và phản ứng của thân thể để sửa chữa nơi bị thương tổn sẽ dẫn tới sự hình thành gai cột sống. Trong trường hợp này, gai cũng có thể hình thành từ sự lắng đọng canxi ở dây chằng đã dày lên do phản ứng viêm.
3. Viêm khớp đốt sống mãn tính: Quá trình viêm ảnh hưởng đến phần sụn đốt sống, lâu ngày phần sụn này bị hao ngót dần, khiến bề mặt trơn láng của nó trở nên thô ráp, sần và sau cùng hai bề mặt xương xúc tiếp, cọ sát lên nhau. Đến thời gian này, thân sẽ có một quá trật tự căn chỉnh để khắc phục hiện tượng trên, nhưng thành tựu của quá trình chỉnh sửa lại là sự hình thành gai cột sống. Do đó, có thể nói gai xương là một đáp ứng thiên nhiên của thân thể đối với phản ứng viêm.

Không chỉ thế một vài bệnh cột sống như viêm xương-khớp cột sống (spondylarthrite), bệnh viêm cứng cột sống (spondylarthrite ankylosante – bệnh “bamboo spine”) … cũng dẫn tới gai xương.
Như thế “gai” là hình ảnh x.Quang, hệ quả của sự lắng đọng canxi ở bờ đốt sống hoặc ở dây chằng đốt sống do viêm hoặc sau chấn thương. Đó không phải là một “bệnh”.
Nhiều người vẫn nghĩ gai có thể mọc rất dài và đâm vào tủy hoặc các thành phần khác… Thật ra, gai thường chỉ có chiều dài vài milimet. Phần nhiều gai cột sống xuất hiện ở mặt trước và bên, hiếm khi mọc ở phía sau, do đó ít chèn ép vào tủy và rễ thần kinh.
Biểu hiện thường gặp khiến bệnh nhân phải đi khám là đau nhói lưng, đau vai hoặc cổ, lan xuống cánh tay, tê tay…, Đôi khi làm hạn chế hoạt động ở cổ, vai, thắt lưng. Khi chụp x. Quang cột sống người ta khám phá có “gai”. Thật ra đây là sự phát hiện bỗng dưng vì bệnh nhân đau là do quá trình viêm, không phải do gai “đâm” gây đau như người ta vẫn nghĩ. Có nhiều trường hợp chụp x. Quang cột sống thấy có gai nhưng người ta không bị đau lưng, trái lại có nhũng trường hợp bệnh nhân đau ê ẩm vùng lưng nhưng khi chụp phim cột sống không thấy có gai.
Khi được bác sĩ chẩn đoán gai xương, một vài bệnh nhân thường nghĩ ngay đến việc mổ để cắt đi “cái gai” đáng ghét này! Nhưng thực tiễn không hề có chỉ định và chẳng thể “mổ cắt gai cột sống”. Việc chữa trị bệnh “gai cột sống” (thực ra là điều trị đau nhức ở lưng) thường nghiêng về bảo tàng. Những thuốc thường sử dụng là nhóm giảm đau kháng viêm không steroid, nhóm giãn cơ. Có những thời điểm người ta sử dụng một vài thiết bị nâng đỡ như nẹp cổ… Để giảm hạ gánh nặng lên các đốt sống mắc phải bệnh.
Các cách thức chữa trị tương trợ gồm châm cứu, vật lý trị liệu (giúp giảm đau và tăng hoạt động ở một vài cơ khớp bị ảnh hưởng), tập thể dục liên tục. Cần tránh những môn nặng bắt cột sống phải chịu một trọng lượng lớn như đẩy tạ, nhảy cao… Nên tập các môn thể thao dưới nước như bơi lội, aerobic để giúp giảm sức nặng của thân thể. Yoga cũng là một cách thức giúp giảm trọng lượng thân thể lên phần đốt sống bệnh, song song làm thư giãn vùng cơ bị ảnh hưởng.
Bệnh nhân phải đảm bảo cân nặng thân vừa phải, tránh tăng trọng quá mức. Về chế độ ăn, một vài nghiên cứu cho rằng nên thêm muối để giúp thân tái thu nạp một phần canxi vào máu.
Giải phẫu được đặt ra khi có sự vôi hóa phần lớn các dây chằng đốt sống làm hẹp ống tủy hoặc các lổ tiếp hợp ở cột sống, gây áp bức các rễ thần kinh. Tuy thế, không phải cứ lấy gai đi là bệnh sẽ hết vĩnh viễn vì gai xương có thể mọc lại ở cùng vị trí cũ.

Add a Comment